مقدمه
با وجود شرایط اقتصادی چالشبرانگیز، بسیاری از شرکتها همچنان در جذب و نگهداشت استعدادهای مناسب با دشواری جدی مواجهاند. گزارشهای اخیر نشان میدهد که تعداد فرصتهای شغلی همچنان بالاتر از ۱۰ میلیون باقی مانده است؛ نشانهای روشن از تداوم شکاف عرضه و تقاضا در بازار کار؛ شکافی که ضرورت استفاده از مشاوره منابع انسانی مبتنی بر داده و آیندهنگر را بیش از گذشته پررنگ میکند.
ما این روند را در تجربههای عملی خود نیز مشاهده کردهایم. ماه گذشته، در نظرسنجی از ۸۰۰ مدیر ارشد کسبوکار، بیش از ۹۵ درصد آنها اعلام کردند که استخدام و حفظ استعدادها، یکی از سه اولویت اصلیشان برای اجرای موفق استراتژیهای سازمانی است؛ موضوعی که در بسیاری از برنامههای توسعه مدیران و دورههای تخصصی آکادمی مدیریت منابع انسانی نیز بهعنوان یک چالش محوری مورد توجه قرار میگیرد.
با این حال، این چالش صرفاً یک مسئله کوتاهمدت نیست. بیش از دو سوم مدیران شرکتکننده در این نظرسنجی تأکید کردند که پر کردن موقعیتهای شغلی چه در سطوح دستمزدی پایینتر و چه بالاتر برای حفظ مزیت رقابتی سازمان، نهتنها در ۱۲ تا ۱۸ ماه آینده، بلکه در افق سه تا پنج ساله نیز حیاتی خواهد بود.
با وجود این اهمیت، بسیاری از رهبران کسبوکار اقدامات نوآورانهی محدودی برای مواجهه با بحران استعداد انجام میدهند. در مورد کارکنان با دستمزد بالاتر، تمرکز عمدتاً بر دو راهکار قابل پیشبینی است: افزایش حقوق و پیادهسازی مدلهای کاری دورکار یا ترکیبی؛ رویکردهایی که تا حد زیادی تحت تأثیر پیامدهای کووید-۱۹ شکل گرفتهاند.
وضعیت برای کارکنان با دستمزد پایینتر حتی نگرانکنندهتر است. طبق نتایج نظرسنجی، کمتر از نیمی از پاسخدهندگان از ابزارهای پایهای مانند بهبود مزایای درمانی یا افزایش حقوق برای جذب و نگهداشت نیروی انسانی این گروه استفاده میکنند.
بخش قابلتوجهی از این شکاف، ریشه در نبود آگاهی نسبت به رویکردهای نوآورانه مدیریت استعداد دارد؛ رویکردهایی که معمولاً از طریق آموزش ساختارمند، انتقال تجربه و بهرهگیری از خدمات تخصصی مشاورهای توسعه مییابند. خود مدیران نیز به این مسئله اذعان کردهاند؛ بهطوریکه کمتر از ۲۰ درصد گزارش دادهاند سازمانشان از استراتژیهای بالغ و پیشرفته در حوزه مدیریت استعداد برخوردار است.
پس چگونه میتوان نوآوری بیشتری در فرآیند استخدام و مدیریت استعداد ایجاد کرد و تأثیر آن را سنجید؟
بر اساس یافتههای نظرسنجیها، سازمانها باید از مجموعهای گستردهتر از اقدامات استفاده کنند تا توانایی خود را در جذب و نگهداشت نیروهای متخصص تقویت کنند.
برای کمک به این مسیر، ما نزدیک به ۴۰ استراتژی را شناسایی و آنها را در هفت دسته سازماندهی کردهایم. این دستهها یا به تقویت فرایند استخدام کمک میکنند یا پیشنهاد ارزشی شرکت به کارکنان را بهبود میبخشند. برخی از این اقدامات آشنا هستند اما کمتر مورد استفاده قرار گرفتهاند و برخی دیگر جدیدتر و نوآورانهترند.
راهکارهای نوآورانه در فرایند استخدام
کمپین استخدام و انتخاب
بسیاری از شرکتها برای شناسایی کارجوها، به استراتژیهای سنتی جذب نیرو متکی هستند؛ استراتژیهایی که به دنبال افرادی میگردند که فهرست بلندی از الزامات را بهطور کامل برآورده کنند.
یافتن کارجوهایی که تمام این موارد را تیک بزنند، کار سادهای نیست و آن تعداد اندک هم که این شرایط را دارند، اغلب در عمل افراد مناسبی برای آن شغل نیستند.
با اتخاذ رویکردهای گستردهتر و منعطفتر در فرایند جذب و استخدام و انتخاب، شرکتها میتوانند افراد مناسبتری را برای نیازهای واقعی خود پیدا کنند. در ادامه، چند اقدام نوآورانه که ارزش بررسی دارند آورده شده است؛ اقداماتی که معمولاً در چارچوب یک دوره آموزشی جذب و استخدام حرفهای نیز بهصورت ساختارمند آموزش داده میشوند:
مشخص کنید دقیقاً چه کارهایی واقعاً باید انجام شوند و شرح شغلها را بازنویسی کنید؛ بهطوری که بهجای تکیه بر الزامات کلیِ تحصیلی یا سابقه کاری، بر مهارتها و ویژگیهایی تمرکز کنند که برای انجام آن کارها بیشترین اهمیت را دارند.
به دنبال کارجوهایی باشید که ۷۰٪ تا ۸۰٪ از مهارتهای حیاتی موردنیاز برای نقش را دارند و برای تکمیل مهارتهای باقیمانده، برنامههای آموزشی و یادگیری طراحی کنید.
ریزکارآموزیها (پروژههای کوتاهمدت و دارای دستمزد) یا دورههای کارآموزی ارائه دهید تا به منابع جدیدی از داوطلبان دسترسی پیدا کنید و به کارفرما و متقاضی اجازه دهید پیش از تعهد به استخدام تماموقت، میزان تناسب را ارزیابی کنند.
رویدادهای رقابتی مهارتمحور وباز برگزار کنید تا هم استعدادها را ارزیابی کنید و هم فرایند استخدام گروهی از کارجوها را تسهیل نمایید.
اگر کارجوهایی دارای همپوشانی بالایی از مهارتها هستند، آنها را بهطور همزمان برای چند موقعیت شغلی باز در نظر بگیرید.
از ابزارهای ارزیابی مبتنی بر فناوری و هوش مصنوعی برای غربالگری مهارتهای فنی یا مهارتهای بینفردی استفاده کنید.
از زبان فراگیر و خنثی از نظر جنسیتی در شرح شغلها استفاده کنید تا داوطلبان متنوعتری را جذب نمایید.
تأمین منابع استعداد
وقتی رقابت برای جذب استعدادهای برتر شدید است همانطور که امروز شاهد آن هستیم، لازم است روشهای تأمین و شناسایی داوطلبان را گسترش دهید. در ادامه، چند اقدام پیشنهادی برای بررسی آمده است:
- تحرک داخلی استعدادها را گسترش دهید (مانند جابهجاییهای افقی شغلی یا انجام پروژههای موقت داخلی)؛ بهگونهای که مهارتها و علایق کارکنان، مبنای این جابهجاییها قرار گیرد و در عین حال، به نگهداشت آنها کمک شود.
- از پلتفرمهای مبتنی بر کار درخواستی استفاده کنید تا انعطافپذیری نیروی کار را افزایش دهید (حتی برای کارکنان با دستمزدهای بالاتر)، سرعت ورود به بازار را بالا ببرید و نوآوری را ممکن سازید.
- برای بازگرداندن کارکنان سابق که دارای دانش سازمانی ارزشمند هستند، بهطور فعال تلاش کنید.
- فهرستی داخلی از کارکنان سابق با عملکرد بالا تهیه کنید که ممکن است گزینههای مناسبی برای همکاری مجدد در نقشهای آینده باشند.
- شرکتهایی را که دارای استعدادهای برتر هستند را اصطلاحا خریداری کنید یا وارد توافقهایی برای قرضگرفتن و بهاشتراکگذاری استعداد با سایر شرکتها شوید.
استراتژی کانالهای جذب
شرکتهایی که کانالهای جدید و نوآورانه را در استراتژی استعداد خود ادغام میکنند، میتوانند برای سالهای آینده استعدادهای حیاتی و پرتقاضا را بهتر جذب کنند. برای گسترش سبد روشهای خود، این تکنیکها را در نظر بگیرید:
- از نیروهای تأمینشده توسط شرکای «استخدام–آموزش–استقرار» (Hire-Train-Deploy یا HTD) استفاده کنید؛ این شرکا افراد با پتانسیل بالا را شناسایی کرده و مهارتهای موردنیاز شما را به آنها آموزش میدهند.
- از پلتفرمهای دیجیتال برای جذب هدفمندتر و شخصیسازیشدهتر استفاده کنید (از جمله بهرهگیری از QR Code و پیامک).
- با نهادهای آموزشی و اجتماعی، از جمله مراکز آموزشی محلی و کاریابی، همکاری کنید تا برنامههای آموزشی متناسب و تجربههای کاری همزمان با تحصیل ارائه دهید و یک شبکهی استعداد با مهارتهای مرتبط ایجاد کنید.
- روشهای جدید شناسایی استعداد در شبکههای اجتماعی را بپذیرید (مانند استفاده از فهرستهای تعدیل نیرو و پستهای لینکدین).
- برنامه معرفی نیرو مؤثرتر و جذابتری طراحی و بازاریابی کنید، بهویژه برای نقشهای پرتقاضا.
تقویت پیشنهاد ارزش سازمان
جبران خدمات و مزایا
آیا شما هم جزو کارفرمایانی هستید که برای رقابت در جذب استعداد، حقوقها را افزایش دادهاند؟
بیشتر نیمی از مدیران در نظرسنجیها اعلام کردند که حقوق کارکنان خود را افزایش دادهاند و نزدیک به ۷۵٪ کارفرمایان، کمبود استعداد را عامل اصلی افزایش بودجه حقوق و دستمزد میدانند.
اما راههای دیگری هم برای تقویت بسته جبران خدمات و مزایا وجود دارد، فراتر از صرفاً افزایش حقوق. برای شروع، این اقدامات را امتحان کنید:
- مزایای خلاقانه ارائه دهید؛ مانند برنامههای حمایت از مراقبان خانوادگی، خدمات نگهداری از کودک و مزایای مرتبط با سلامت و رفاه.
- مزایای متناسب و تفکیکشده برای گروههایی از استعداد که جذب آنها دشوار است طراحی و توسعه دهید.
- مشوقهایی مانند پاداشهای بالاتر در ساعات اوج کاری و افزایشهای مرحلهای هنگام ارتقا شغلی کارمندان ارائه کنید؛ بهویژه برای کارکنان با دستمزد پایینتر.
- پوشش بیمه درمانی و مرخصی استعلاجی مناسب را برای کل نیروی کار خود تضمین کنید.
- با ایجاد پرداختهای پایدار و قابل پیشبینی، نوسانات درآمدی را کاهش دهید؛ بهخصوص برای کارکنان با دستمزد کمتر.
پیشنهاد ما مطالعه بلاگ مدیریت دورکاری کارمندان می باشد.
طراحی کار
بعد از همهگیری کووید-۱۹ نگاه ما به مفهوم کار بهطور اساسی تغییر کرده است.
پس از این بحران، انعطافپذیری شغلی بهشدت اهمیت پیدا کرده؛ تا جایی که برخی کارکنان، انعطافپذیری را حتی مهمتر از افزایش ۱۰٪ حقوق میدانند.
بازطراحی کار نهتنها میتواند به جذب و نگهداشت بهتر کارکنان کمک کند، بلکه بهرهوری را افزایش داده و ظرفیت نیروی کار را بر فعالیتهای با بیشترین ارزش متمرکز میسازد. برای شروع بازطراحی کار، این استراتژیها را در نظر بگیرید:
- کارها را به اجزای تشکیلدهنده آنها تقسیم کنید تا مسئولیتها در تیم یا میان فریلنسرها شفافتر توزیع شوند و رویکرد شما به تأمین نیرو بهبود یابد.
- با ایجاد مخازن استعداد مبتنی بر مهارت، نیروی انسانی را پویاتر به کار بگیرید تا در صورت نیاز، به اولویتهای حیاتی تخصیص داده شوند.
- از زمانبندیهای خلاقانه و بازطراحی شیفتها استفاده کنید تا کارکنان با دستمزد پایینتر بتوانند شیفتهای خود را انعطافپذیرتر جابهجا یا تعویض کنند، در حالی که پوشش کاری مناسب حفظ میشود.
- مدلهای مختلف انعطافپذیری را آزمایش کنید؛ از جمله هفتههای کاری فشرده، اشتراک شغل بین چند نیروی پارهوقت، یا شیفتهای شکسته برای پوشش ساعات شلوغ.
- با حذف، بازتخصیص یا خودکارسازی وظایف کماهمیتتر، طراحی کار را بهینه کنید.
- فناوریهایی را به کار بگیرید که انجام کار را سادهتر میکنند؛ از جمله ابزارهای کمک زبانی و راهکارهایی برای تطبیق محیط کار با کارکنان مسنتر.
پیشنهاد ما مطالعه بلاگ افزایش بهره وری کارکنان می باشد.
توسعه مسیر شغلی
فراهمکردن فرصتهای چالشبرانگیز و رشددهنده برای کارکنان، نهتنها به توسعه آنها کمک میکند بلکه نقش مهمی در نگهداشت نیرو دارد.
طبق گزارش مرکز پژوهشی پیو، بیش از ۶۰٪ کارکنان، نبود فرصتهای پیشرفت شغلی را یکی از دلایل اصلی ترک شغل خود عنوان کردهاند.
برای گسترش سبد فرصتهای پیشرفت شغلی در سازمان، این اقدامات نوآورانه را در نظر بگیرید:
- مزایای آموزشی مرتبط با برنامههای توسعه مهارت فردی ارائه دهید (برای مثال، بازپرداخت هزینه آموزش).
- برنامههای هدفمند یادگیری و توسعه طراحی کنید که از ورود به سازمان، ارتقای مهارت و بازآموزی در هر دو حوزه مهارتهای فنی و نرم پشتیبانی کند.
- برنامههای منتورینگ و اسپانسرشیپ، و سیستمهای کوچینگ همتابههمتا طراحی کنید.
- مدیران را برای تبدیلشدن به رهبران انسانی بهتر توانمند سازید و پاسخگویی آنها را نسبت به توسعه اعضای تیم افزایش دهید.
پیشنهاد ما مطالعه بلاگ مهارت های کوچینگ و منتورینگ و علت ترک کار می باشد.
فرهنگ سازمانی
شرکتها برای به حداکثر رساندن مشارکت، بهرهوری و نگهداشت نیروی کار موجود، به فرهنگی الهامبخش و قانعکننده نیاز دارند.
در سالهای اخیر، فرهنگ سازمانی به مهمترین عامل رضایت شغلی تبدیل شده است؛ بهطوری که فرهنگ، ۱۰ برابر بیشتر از حقوق و مزایا، ماندگاری کارکنان را پیشبینی و تضمین میکند.
برای ساختن فرهنگی معنادار، این اقدامات نوآورانه را مدنظر قرار دهید:
- هدف، استراتژی و ارزشهای سازمان را در شیوههای عملیاتی، ارزیابی عملکرد و فرایندهای بازخورد نهادینه کنید و رهبران را آموزش دهید تا به سفیران فرهنگ سازمانی تبدیل شوند.
- برنامههای ورود به سازمان یا همان آنبوردینگ قوی طراحی کنید که حس تعلق و منتورینگ را از ابتدا در خود داشته باشند.
- فرصتهایی ایجاد کنید و حتی تا ۱۰٪ تا ۲۰٪ از ظرفیت کاری را به پروژههای مبتنی بر علاقه و اشتیاق کارکنان اختصاص دهید.
- با ایجاد گروههای علاقهمندی و اجتماعات تخصصی، حس تعلق سازمانی را تقویت کنید.
- بهصورت منظم نبض احساسات و نظرات کارکنان را بررسی کنید تا فرصتهای بهبود را تقریباً بهصورت لحظهای شناسایی نمایید.
- کانالهای ارتباطی شفاف و دوطرفه برای دریافت بازخورد و مشارکت کارکنان ایجاد کنید.
جمعبندی
بهترین استراتژی استعداد برای هر سازمان، یافتن ترکیب مناسبی از اقدامات متناسب با نیازهای آن سازمان و سرمایهگذاری هدفمند در اجرای آنهاست حتی در شرایط اقتصادی نامطمئن.
بسیاری از شرکتها در صنایع مختلف به اهمیت حیاتی استعداد برای موفقیت کسبوکار پی بردهاند و سفر نوآوری خود را بر اساس نیازهای کارکنان هدف آغاز کردهاند.
برای مثال:
- شرکت IBM شرط مدرک دانشگاهی را از ۵۰٪ آگهیهای شغلی خود حذف کرد تا دامنه استعدادهای قابل جذب را گسترش دهد.
- Walmart برای کارکنان صف اول خود، شهریه کامل دانشگاه و مسیرهای شغلی تسریعشده پس از فارغالتحصیلی فراهم کرده است.
- برخی مؤسسات حقوقی، خدماتی برای حمایت از اعضای سالمند خانواده کارکنان ارائه دادهاند.
اگرچه لازم نیست تمام موارد این فهرست را اجرا کنید تا استراتژی جذب استعداد موفقی داشته باشید، اما باید مشخص کنید در کدام بخشها میتوانید اقدامات بیشتری انجام دهید تا در رقابت جذب استعداد عقب نمانید.
ابتدا بررسی کنید سازمان شما هماکنون چه اقداماتی انجام میدهد، سپس با دقت شکافهای موجود در استراتژی جذب خود را شناسایی کرده و ارزیابی کنید که پیشنهادهای ما چگونه میتوانند مفید باشند.
به یاد داشته باشید که ممکن است لازم باشد استراتژیهای جذب استعداد خود را برای گروههای مختلف کارکنان در سازمان شخصیسازی کنید.
با آزمایش نوآوریهای جدید و ایجاد سیستمهای بازخورد مناسب، میتوانید استراتژی پایداری توسعه دهید که به خلق یک مزیت رقابتی ماندگار در حوزه استعداد منجر شود.
سوالات متداول
۱. آیا اجرای این ایدهها برای شرکتهای کوچک و متوسط هم امکانپذیر است؟
بله. بسیاری از ایدههای مطرحشده در این مقاله الزاماً پرهزینه یا پیچیده نیستند و میتوان آنها را متناسب با اندازه و منابع سازمان اجرا کرد. اقداماتی مانند بازنویسی شرح شغل بر اساس مهارتها، تقویت برنامه معرفی کارکنان، استفاده از ارزیابیهای مهارتمحور یا ایجاد مسیرهای رشد شغلی، حتی در شرکتهای کوچک نیز قابل اجرا هستند. مهمتر از بودجه، داشتن نگاه استراتژیک و اولویتبندی درست اقدامات است.
۲. از کجا بدانیم کدام ایدهها برای سازمان ما بیشترین تأثیر را دارد؟
۳. آیا تمرکز بر نوآوری در استخدام واقعاً مزیت رقابتی ایجاد میکند؟
قطعاً بله. در بازار کاری امروز، مزیت رقابتی تنها به حقوق بالاتر محدود نمیشود. سازمانهایی که فرایندهای استخدام منعطف، تجربه کارجویی انسانیتر، مسیرهای رشد شفاف و فرهنگ سازمانی قوی دارند، نهتنها سریعتر استخدام میکنند بلکه استعدادهای بهتری را جذب و حفظ میکنند. نوآوری در جذب و مدیریت استعداد، بهمرور باعث کاهش هزینههای استخدام، افزایش بهرهوری و تقویت برند کارفرمایی میشود؛ مزیتی که رقبا بهسادگی نمیتوانند از آن تقلید کنند.
ارغوان مریدی | مشاور و کوچ منابع انسانی




